Pas od kimona, który zdobi płyty winylowe. Dlaczego ten niepozorny kawałek papieru jest dziś wart fortunę?

Wyobraź sobie Tokio w połowie lat 70. Wchodzisz do głośnego, neonowego sklepu muzycznego w dzielnicy Shibuya. Na półkach piętrzą się najnowsze zagraniczne hity – Pink Floyd, David Bowie, Queen. Dla japońskiego nastolatka z tamtych lat brytyjski rock to powiew wielkiego świata, ale jest jeden problem… Angielskie tytuły i dziwne zachodnie czcionki na okładkach to dla niego kompletnie nieczytelny, obcy bełkot. Na części płyt pojawia się jednak niepozorny, dodatkowy element – papierowy pasek obi, zapisany japońskimi znakami.

Jak sprzedać amerykański lub europejski album na rynku, którego klienci chcą wiedzieć, co kryje się pod obcojęzycznym tytułem? Japońscy wydawcy znaleźli na to genialne, niezwykle eleganckie rozwiązanie. Taką rolę pełniło OBI – zjawisko, na punkcie którego dzisiejsi kolekcjonerzy japońskich płyt winylowych po prostu szaleją.

Szacunek do sztuki. Dlaczego nie zniszczono okładek?

Kiedy w krajach bloku wschodniego wydawano zachodnią muzykę, nikt nie przejmował się prawami autorskimi czy estetyką. Często bezceremonialnie nadrukowywano opisy cyrylicą albo polskie tłumaczenia wprost na oryginalnych zdjęciach artystów, psując wygląd i kompoKiedy w krajach bloku wschodniego wydawano zachodnią muzykę, zdarzało się, że niezbyt przejmowano się estetyką oryginalnych projektów. Często bezceremonialnie nadrukowywano opisy cyrylicą albo polskie tłumaczenia wprost na zdjęciach artystów, zmieniając wygląd i kompozycję okładki.zycję okładki.

Japończycy, przywiązani do rzemiosła i detalu, znaleźli inne rozwiązanie. Zamiast ingerować w oryginalną wizję artystyczną zagranicznego zespołu, postanowili uszyć dla zachodnich płyt… tradycyjny element własnej garderoby.

W języku japońskim słowo obi oznacza szeroki pas, którym przewiązuje się kimono. W świecie winyli obi stało się misternie zaprojektowanym, papierowym paskiem, który delikatnie oplatał okładkę. To był genialny, żeby nie powiedzieć historyczny kompromis! Płyta zachowywała swój oryginalny, zachodni wygląd, a japoński klient otrzymywał na pasku wszystko, czego potrzebował: przetłumaczony tytuł, cenę w jenach, listę utworów, a czasem nawet informację o nadchodzącym koncercie zespołu w Osace czy Tokio.

Od śmietnika do Świętego Graala

Paradoks historii OBI polega na tym, że dla wielu Japończyków w latach 80. był to po prostu kawałek makulatury. Pełnił funkcję dzisiejszego kodu kreskowego lub naklejki promocyjnej na folii. Tysiące, jeśli nie miliony japońskich melomanów po powrocie ze sklepu do domu po prostu zdejmowało OBI i wrzucało je do kosza, traktując je jako zbędny element opakowania.

Właśnie dlatego dzisiaj, po 40 czy 50 latach, znalezienie niektórych używanych japońskich tłoczeń z nienaruszonym OBI graniczy z cudem. Dla zachodniego audiofila i kolekcjonera ten niepozorny pas to absolutny Święty Graal.

Dlaczego? Ponieważ stanowi ważny element kompletnego, nienaruszonego wydania. Kapsuły czasu. Posiadanie płyty z OBI jest jak trzymanie w rękach egzemplarza, który dosłownie przed sekundą opuścił tokijską tłocznię. Co więcej – jeśli o japońskich winylach myślimy jak o inwestycji, brak paska potrafi obniżyć wartość rynkową szczególnie poszukiwanej płyty nawet o połowę!

Pioruny, piksele i wycinanki – OBI jako dzieło sztuki

Z czasem wydawcy w Japonii zaczęli traktować OBI nie tylko jako nośnik informacji, ale jako przedłużenie samej sztuki reprezentowanej na okładkach. Pasy przybierały niesamowite formy, stając się unikatami na skalę światową. Oto kilka takich przykładów:

• Na japońskim wydaniu Ride the Lightning Metalliki OBI zostało zaprojektowane tak, by piorun z paska idealnie łączył się z błyskawicami na oryginalnej grafice.
• Gdy w 1977 roku zespół Kraftwerk wydał Trans-Europe Express, japońskie OBI ozdobiono konturem Europy złożonym z… pikseli. Wyglądało to jak mrugnięcie okiem do japońskich fascynacji elektroniką. Zaledwie rok później, w 1978 roku, w japońskich salonach gier zadebiutowało legendarne Space Invaders. Komputerowa Europa na pasku Kraftwerka doskonale wpisywała się w estetykę nadchodzącej epoki.
• Wydanie Seventh Son of a Seventh Son Iron Maiden zawierało na pasku informacje o loterii (666 nagród!). Aby wziąć udział i wygrać oficjalne gadżety zespołu, japoński fan musiał wyciąć z wkładki wizerunek maskotki zespołu i odesłać go do wytwórni na tradycyjnej pocztówce (hagaki).
• Zamiast bocznego pasa niektóre albumy (jak The Wall Pink Floyd czy Bitches Brew Milesa Davisa) otrzymały OBI-caps (czapki OBI), czyli papierowe nakładki zakładane na okładkę od góry. Te gubiły się jeszcze łatwiej niż tradycyjne paski, więc znalezienie dziś płyty z taką czapeczką graniczy z cudem.

Kawałek Japonii na Twoim gramofonie

Kiedy kładziesz na talerzu gramofonu japońską płytę winylową, często dostajesz słynny „dziewiczy winyl” i precyzyjny, chirurgiczny wręcz mastering dźwięku, z którego słyną tamtejsi inżynierowie. O tym, dlaczego japońskie tłoczenia potrafią brzmieć inaczej niż zachodnie wydania, pisaliśmy już na naszym blogu.

Ale to właśnie dzięki OBI ta płyta zyskuje duszę. W Origami Disc traktujemy te paski z najwyższym namaszczeniem, bo dla nas i dla naszych klientów zbieranie japońskich płyt to coś więcej niż zamiłowanie do świetnego brzmienia. To także fascynacja kulturą, która w poszukiwaniu perfekcji pochyla się nad każdym detalem.

Sprawdź nasze najnowsze japońskie wydania i poczuj magię przedmiotów, które przetrwały próbę czasu.