Białe kruki na czarnym winylu. O japońskich płytach promocyjnych, które rozpalają wyobraźnię kolekcjonerów.

Wyobraź sobie wczesne lata 80. w gwarnym, rozświetlonym neonami Tokio. Do lokalnego dziennikarza radiowego trafia niepozorna paczka prosto z tłoczni płyt. W środku znajduje się nowy, przedpremierowy album. Na winylowej płycie nie ma jeszcze kolorowych etykiet. Zamiast tego na środku czarnego krążka widnieje surowy, biały papier z datą i napisem: „Próbka”.

Tak właśnie rodziły się dziś poszukiwane japońskie płyty PROMO (nazywane również sample lub white labels, czyli białe etykiety). Początkowo służyły one wyłącznie celom promocyjnym. Rozsyłano je do prezenterów radiowych i krytyków muzycznych z bezwzględnym zakazem odtwarzania lub publikacji recenzji przed oficjalną datą premiery. Dziś jednak te krążki są obiektami wielkiego pożądania wśród kolekcjonerów z całego świata. Dlaczego?

Świeża matryca. Mit lepszego brzmienia czy fakt?

To, że audiofile poszukują tych najrzadszych wydań, napędzane jest pewną słynną „miejską legendą”, która głosi, że egzemplarze PROMO brzmią znacznie lepiej niż tłoczenia komercyjne. Czy to w ogóle możliwe? Teoretycznie tak. Egzemplarze promocyjne trafiały na prasy jako absolutnie pierwsze. Były tłoczone z najświeższych i najostrzejszych matryc, które z każdym kolejnym, komercyjnym już krążkiem ulegały mikroskopijnemu zużyciu.

Legenda legendą, ale rzeczywistość bywa nieco bardziej złożona. O ile na Zachodzie – gdzie oczywiście również wydawano płyty promocyjne – różnica między pierwszymi sztukami a masowym nakładem bywa wyraźnie słyszalna, o tyle w Japonii sprawa wyglądała zupełnie inaczej. Niektóre europejskie tłocznie (w szczególności z krajów byłego Bloku wschodniego) potrafiły „bić” krążki aż do całkowitego zużycia matrycy, stąd ich egzemplarze PROMO faktycznie brzmią obiektywnie lepiej. Ale japońscy inżynierowie słynęli ze swojego chorobliwego rygoru jakościowego. Wymieniali więc matryce tak często, że w ich standardowych wydaniach komercyjnych po prostu nie uświadczymy spadków jakości. 

Mit o ewidentnie lepszym brzmieniu japońskich PROMO zostaje więc w pewnym sensie obalony przez sam perfekcjonizm tamtejszych tłoczni. Nie zmienia to jednak faktu, że ta historia wciąż przyciąga kolekcjonerów, a trzymanie w rękach absolutnie pierwszego tłoczenia z „matrycy numer jeden” wyzwala po prostu niesamowite emocje.

Dlaczego znajdujemy też PROMO na wznowieniach?

Wydawałoby się, że skoro egzemplarz promocyjny służy do budowania szumu wokół nowości, znajdziemy go tylko przy okazji absolutnych premier (tzw. first press). Tymczasem w Origami Disc nierzadko trafiamy na „białe etykiety” na wznowieniach lub repressach (kolejnych nakładach). Dlaczego tak się dzieje?

To z kolei wynika z tajemnic samych wytwórni. Niezależnie od tego, czy płyta wychodziła po raz pierwszy, czy dziesiąty, pewna mała pula zawsze była tłoczona jako PROMO i pozostawała do wewnętrznego użytku. Trafiała do archiwum, służyła jako nagrody dla pracowników lub podarunki dla ważnych gości. Mechanizm działania wytwórni był więc o wiele bardziej złożony niż tylko „paczka do radia”.

Winylowa detektywistyka. Jak rozpoznać japońskie PROMO?

Skoro PROMO to takie skarby, to jak w ogóle rozpoznać, że właśnie z nimi mamy akurat do czynienia? Dla wprawnego oka to dość proste. Każda wytwórnia miała swoje zasady oznaczania płyt nieprzeznaczonych do sprzedaży detalicznej. Oto krótki przewodnik od ekipy Origami Disc, dzięki któremu możecie zostać winylowymi detektywami:

Szukajcie białego koloru etykiety (white label) 

Większość japońskich egzemplarzy promocyjnych ma prostą, białą etykietę w centrum płyty (zamiast standardowej, kolorowej) lub jej czarno-białą wersję.

Czytajcie (japońskie) znaki – spokojnie, poniżej mała ściąga

Obowiązkowo na płycie musi znaleźć się konkretny napis. Najczęściej będzie to 見本 (Sample) lub 非売品 (Nie na sprzedaż). Nierzadko towarzyszy mu data, przed którą nie wolno było ujawniać materiału.

Zwracajcie uwagę na okładki

Z zewnątrz PROMO zdradzają naklejki. Często będzie to drobna czerwona wklejka z przodu okładki z napisem 見本盤 albo duża, bardzo charakterystyczna biała naklejka z napisem SAMPLE na odwrocie.

Winyl jako doskonała lokata

Nakłady egzemplarzy PROMO stanowiły zawsze ułamek całego wydawnictwa, dlatego są one dziś o niebo rzadsze niż standardowe wydania z japońskich tłoczni. To bezpośrednio przekłada się na rynek kolekcjonerski.

Ile potrafią kosztować? Dobrze zachowane PROMO osiągają na aukcjach ceny od kilkudziesięciu do nawet stu procent wyższe w stosunku do tłoczeń komercyjnych z tych samych lat. My w Origami Disc doskonale zdajemy sobie z tego sprawę, dlatego sami mamy w swoich archiwach sporo takich egzemplarzy, traktując je nie tylko jako ciekawostkę historyczną, ale wręcz jako pewną formę lokaty kapitału.

Jeśli szukacie absolutnych białych kruków do swoich kolekcji lub podczas „crate diggingu” zobaczycie gdzieś tajemniczy japoński napis na surowej białej etykiecie – wiedzcie, że trzymacie w rękach kawałek rzadkiej historii fonografii.

Koniecznie sprawdzajcie nasze [Nowości w Origami Disc]. Kto wie, może w następnej dostawie z Tokio znajdziecie jakąś białą etykietę z adnotacją: Nie na sprzedaż?